Đến với quần đảo Hải Tặc, xã đảo Tiên Hải, tỉnh An Giang, du khách không chỉ đắm chìm trong vẻ đẹp hoang sơ của biển trời mà còn bị níu chân bởi hương vị đậm đà, mặn mòi của đặc sản cá khô vùng biển. Nghề làm cá khô nơi đây với bề dày hơn 55 năm lịch sử nay đã vươn mình trở thành một đặc sản, một thương hiệu sản phẩm OCOP 3 sao, chính thức được vinh danh là Nghề truyền thống của tỉnh An Giang.
Ngược dòng thời gian về những năm 60-70 của thế kỷ trước, vùng biển Tiên Hải luôn trù phú tôm, cá. Thế nhưng, giữa bối cảnh giao thương cách trở và những mùa mưa bão kéo dài, nhân dân trên đảo phải tìm cách phơi khô thủy sản để tích trữ và vận chuyển vào đất liền. Từ sự sáng tạo để thích ứng với thiên nhiên khắc nghiệt ấy, nghề làm cá khô ra đời từ đó.
Trải qua bao thăng trầm, những mẻ cá khô phơi đượm nắng gió không còn chỉ là món ăn mà đã thấm sâu vào văn hóa, trở thành niềm tự hào của người dân xã đảo. Sự công nhận danh hiệu Nghề truyền thống làm cá khô tại xã Tiên Hải (theo Quyết định số 1971/QĐ-UBND ngày 02/12/2021 của UBND tỉnh Kiên Giang nay là tỉnh An Giang) chính là "bảo chứng" cho lịch sử, tâm huyết và chất lượng vượt thời gian của đặc sản này.
Điều làm nên sức hút khó cưỡng của thương hiệu cá khô Tiên Hải nằm ở nguồn nguyên liệu sạch với quy trình chế biến hoàn toàn thủ công và rất riêng. Những mẻ cá cơm, cá đuối, cá mối, cá đỏ, cá thu ảo, cá lò tó... được đánh bắt trực tiếp, tươi ngon từ vùng biển, mang về xẻ thịt, tẩm ướp và phơi ngay dưới ánh nắng của biển đảo, tạo nên chất lượng giữa cá biển và hương vị hòa quyện vào nhau rất đặc trưng.
Điểm nhấn tạo nên sự khác biệt của sản phẩm là không sử dụng chất bảo quản. Từng thớ thịt cá được giữ độ dai, ngọt tự nhiên nhờ bí quyết phơi đủ từ 2 đến 3 nắng. Không những thế, mỗi cơ sở lại sở hữu một công thức tẩm ướp gia truyền riêng biệt. Điển hình như cơ sở của bà Bùi Kim Nối (ấp Hòn Tre) – nơi đã gìn giữ ngọn lửa nghề suốt 58 năm, luôn sử dụng loại nước mắm tự ủ để tẩm ướp, tạo nên hương vị đậm đà, thơm lừng độc đáo.
Hiện nay, đặc sản cá khô Tiên Hải được sản xuất rộn ràng nhất vào dịp từ tháng 10 đến tháng 4 âm lịch hằng năm để kịp phục vụ du khách và thị trường cả nước. Với 12 cơ sở sản xuất quy mô, nghề làm cá khô không chỉ tạo sinh kế vững chắc, mang lại thu nhập ổn định cho hàng chục lao động địa phương mà còn cung cấp ra thị trường những sản phẩm được đóng gói kỹ lưỡng, đẹp mắt với giá trị kinh tế cao.
Cá khô Tiên Hải không chỉ là một món đặc sản đậm vị biển, mà còn mang theo cả câu chuyện văn hóa, sự chất phác và đôi bàn tay tài hoa của người dân vùng đảo. Đây chắc chắn là món quà không thể bỏ lỡ của bất kỳ ai khi đặt chân đến vùng đất tươi đẹp này: Quần đảo Hải Tặc, xã Tiên Hải, tỉnh An Giang.
Thái Thu
